de vierde dag

De vierde dag

Het is erg koud. Dat merk je als je buiten staat te wachten tot alle leerlingen terug zijn van hun gastfamilie. We gaan naar Bremerhaven. Ruim anderhalf uur rijden. De bus is bijna vol want er gaan ook twee Duitse docenten Frans mee. In Bremerhaven is het even zoeken naar de juiste parkeerplaats. We gaan naar het Auswanderer Haus. Een museum dat gebouwd is op de plaats waar meer dan honderd jaar lang Duitse emigranten scheep gingen naar Australië, Argentinië , de Verenigde Staten en Canada.
Elke bezoeker krijgt een entreebiljet met de naam van iemand die in de afgelopen eeuw uit Duitsland of uit Polen geëmigreerd is. De levensgeschiedenis van die persoon is gedetailleerd in kaart gebracht.
Er zijn ook veel mensen met Joodse namen. Ook veel mensen die die na WO II behoorden tot de groep 'displaced persons': mensen die van huis en haard verdreven waren en niet meer terug konden. Met entreebiljet gewapend kun je op diverse plaatsen informatie over die personen te horen krijgen. Blijkbaar is onze audio guide ingesteld op Engels, want overal wordt de informatie verstrekt in het Engels.
Bij binnenkomst ervaart de bezoeker hoe de situatie was eind 19^e eeuw op de plaats van vertrek. Een twintigtal poppen in historische kledij helpt de verbeelding daarbij. Geluiden van het inladen van koffers en andere zaken voor de reis maken het geheel net echt.

Binnen in het schip maak je kennis met de omstandigheden van de passagiers in de 1^e, 2^e en 3^e klas. Er is landkaart van de VS met wel honderd lampjes die aangeven waar in de VS plaatsen te vinden zijn met namen van Duitse steden. Berlijn komt wel 25 keer voor! Hannover en Frankfurt net iets minder. Moet je met het versturen van post goed opletten naar welke staat het moet.
Vervolgens gingen we naar Bremen, naar het centrum, naar de muzikanten. Ze zijn beroemd die muzikanten, maar het beeld waarop ze te zien zijn is betrekkelijk klein. Het staat ook een beetje aan de kant tegen een muur aan. Je zou er zo voorbijlopen.
We spreken af: om precies half vier is iedereen weer terug op deze plek. De tijd wordt benut met winkelen en de Mac zoeken. Iedereen is mooi op tijd. Sommigen rennen nog even naar een dure chocoladewinkel, iets lekkers voor thuis.

de derd e dag

De derde dag

We hoeven niet met de bus, want we blijven in Bomlitz op school. Alain heeft dus vrij. De leerlingen worden door de gastouders naar school gebracht. De docenten worden opgehaald met het bekende politiebusje. Frau Schmidt rijdt hard, dat voel je in de bochten.
De school begint om vijf voor acht. Later blijkt dat de lessen 45 minuten duren. Dan blijkt ook dat met het belsignaal aan het einde van de les in het plafond een gele lamp gaat flikkeren. Mocht je de bel niet gehoord hebben, dan kun je altijd nog zien dat de les is afgelopen. Vandaag beginnen we met lesbezoek.
We komen terecht bij de Duitse les. Leerlingen hebben “Herbst Elfchens” gemaakt: gedichten over de herfst bestaande uit elf woorden. Ineens krijgt de docente in de gaten dat het 9/11 is. Voor Duitsers een historische dag. De dag waarop de Kristallnacht in 1938 plaatsvond , de dag waarop de Berlijnse Muur viel in 1989, de dag van de Hitlerputsch in 1923 en van de troonsafstand van de Kaiser Wilhelm in 1918.
Maar de docente wil ook graag Nederlands leren! Dus schrijven leerlingen Duitse woorden en uitdrukkingen op het bord en zetten ze de Nederlandse vertaling er achter, aber keine Schimpfwörter! Na twee keer 45 minuten verlaten we het lokaal voor de pauze. Plotseling ziet de docente een hakenkruis op een muur getekend. Ze schaamt zich ervoor en verontschuldigt zich. Ze zegt dat er steeds meer leerlingen zijn die zich veel te vrij gedragen. De discipline van vroeger lijkt verdwenen. Ze ziet hier een taak voor ouders. De straat sluipt in het klaslokaal. En wij maar denken dat dat alleen in Nederland zo is. De andere Nederlandse leerlingen zijn aanwezig in de sporthal bij sportwedstrijden.
Er breekt een nieuw onderdeel aan van de dag. Leerlingen gaan op basis van hun ervaringen van de afgelopen dagen iets op de computer fabriceren voor de presentatieavond. Een van de onderdelen is: hoe zien jullie de Duitsers, wat valt je op?
De middag wordt gebruikt om in internationale groepen van zes personen samen te werken aan een schilderopdracht. Er is één thema: vrede. Maar dat mogen de groepen niet van elkaar weten. En elke groep schildert symbolen die daarmee te maken hebben. Daarbij gaat het erom dat elk groepslid reageert op wat de ander heeft geschilderd. Het brengt de leerlingen ertoe met elkaar te praten over wat ze aan het uitbeelden zijn. Drie groepen gaan schilderen, drie groepen gaan eten koken in de keuken. Ze mogen het zelf opeten. Er wordt enthousiast gewerkt: uien schillen, saus maken, ‘pennen’ koken, pudding maken, tafel dekken, opruimen en afwassen.
In de aula worden inmiddeld voorbereidingen getroffen voor de avond. Op de presentatieavond moet de apparatuur in orde zijn. Opeens zijn alle leerlingen verdwenen. Ouders hebben ze opgehaald en mee naar huis genomen. Als alles klaar is voor de avond worden wij ook weer weggebracht.

Op de presentatieavond wordt aan ouders en genodigden uitgelegd hoe samenwerking tussen de scholen in Bomlitz, Vassy en Apeldoorn tot stand is gekomen en wat er de afgelopen jaren is gedaan.
Samenwerking met andere scholen in Europa legt bij leerlingen een basis voor wederzijds begrip. Een begrip dat mogelijk voorkomt dat mensen elkaar als vreemden gaan uitsluiten, met alle gevolgen van dien. De voertaal is Engels, maar het is niet verboden Frans te spreken of Duits.
In het project Anne Frank hebben de Anne Frank school in Vassy in Normandie, VC Mheenpark in Apeldoorn en de Haupt- und Realschule in Bomlitz een concreet thema gevonden waarin drie scholen op elkaar betrokken kunnen zijn. Anne Frank heeft haar naam gegeven aan een Franse school, Mheenpark staat voor de jaren waarin Anne in Nederland was en Bomlitz is de school vlak bij Ziedaar een duidelijke samenhang.

Alle groepen lieten hun werk zien van de afgelopen dagen en van het afgelopen jaar. Bijna alle leerlingen zijn weer blij als ze van het podium af mogen en op hun plaats mogen zitten.
Na afloop gaat iedereen naar de kantine waar wat hapjes klaar staan. Langzaamaan gaan er weer ouder s naar huis. De leerlingen volgen.

de tweede dag

De tweede dag,

De verhalen van de leerlingen over het verblijf bij de gastgezinnen stemden tot tevredenheid. Een Duitse vader merkte op dat ook hij het spannend vond, maar dat hij zijn best deed om het goed te laten lopen. Dat hadden we ook gezegd: de gastouders vinden het wellicht net zo spannend als jullie. Maar het is blijkbaar goed gegaan. Gedetailleerde verhalen van de leerlingen komen nog.
We verzamelen ons op school en wachten totdat we geroepen worden om in te stappen in de bus.
In de touringcar naar Bergen- Belsen. Niet met de trein, zoals in de oorlog.
We gingen naar de plek waar vroeger de Joden en de Russische krijgsgevangenen aankwamen met de trein. Daar stond nog een trein, nu als monument ter herinnering aan vroeger. Het weer vandaag maakte het mogelijk goed in te voelen hoe het geweest moest zijn. Koud, vochtig, guur . Maar wij hadden winterjassen aan en truien en zij niet. We mochten in de treinwagon naar binnen en kregen te horen dat er vaak meer dan 100 mensen in moesten. Ze moesten dan blijven staan. Niet eventjes, maar drie, vier, of vijf dagen lang van de ochtend tot de avond en langer. Want al die tijd was de trein onderweg naar Bergen- Belsen. Wie houdt dat vol?
We gingen naar Bergen-Belsen omdat Anne Frank daar is omgekomen. Er is een grafsteen voor Margot en Anne, maar die steen geeft niet het graf aan. Er zijn diverse massagraven waar vele duizenden slachtoffers begraven liggen. Daar ergens ligt Anne dus ook. Er zijn diverse stenen te zien ter nagedachtenis van mensen die daar zijn gestorven. Stenen die familieleden hebben geplaatst om hun opa of oma uit de anonimiteit van het massagraf te halen.
Helemaal achteraan een lange muur met dichtregels in het Duits, Hongaars, Nederlands, Pools, Hebreeuws. Allemaal pogingen om de herinnering aan de slachtoffers van die wrede vernietigingszucht levens te houden.
We liepen terug naar het museum. Daar werd het dagelijks leven in het kamp getoond. We zagen gedeelten van de eerste film die gemaakt is toen het kamp door de Engelsen werd bevrijdden eind april 1945. De meeste Duitsers van nu zijn uit de tijd daarna. het einde van de oorlog is al meer dan 65 jaar geleden.
Toen we weer buiten stonden kwamen er opeens drie orthodox geklede joden aan die de weg vroegen naar het museum. Ze werden door de aanwezige leerlingen – niet de onze – bekeken en een beetje lacherig met de ogen gevolgd. Toen de grootste van het stel de deurknop van de museumdeur in de hand had, draaide hij zich om, nam zijn hoed af richting de leerlingen en vertrok naar binnen. Het signaal was duidelijk: “ jongens, bedankt dat jullie mij hier uitlachen!”En daarom is het goed dat jongelui naar dit soort plaatsen gaan. Discriminatie en racisme zijn nog niet de wereld uit.
We gingen de bus weer in. Naar Celle. Op de kaart is het dichtbij ,maar in werkelijkheid toch altijd weer heel ver. De rit duurde bijna een uur.
De bus werd bij het zwembad gezet en we liepen naar het alleen voor voetgangers toegankelijke centrum . De leerlingen werden in internationale groepen ingedeeld. Met zijn zessen moesten ze voorbijgangers een foto laten zien van Anne Frank en vervolgens vijf zelfgekozen vragen stellen. Tussendoor werd ook de kraam met Pommes Frites aus Holland bezocht. Sommige zakken leken wel te groot om vast te houden, maar het lukte.
De beloning voor deze dag was gelegen in een bezoek aan het zwembad. Glijbanen, whirlpool, binnen en buiten water, warm en koud het was er allemaal. Een paar Franse leerlingen deden niet mee. Ze hadden geen zin of hadden aquafobie. Om 18.10 zagen we bij school de ouders van de gastgezinnen. Ze hadden maar tien minuten hoeven te wachten.

de eerste dag

Met de Fransen naar Bomlitz betekent met Alain de busschauffeur en de collega docenten Daniel en Dominique en 20 Franse leerlingen in de bus naar Bomlitz. Over de A1 richting Hengelo en Osnabrück. De kinderen zijn rustig. Het is nog vroeg. Na een korte stop zegt de chauffeur dat hij chewing gum op de mat gevonden heeft. Hij is vriendelijk, heeft ervaring met bussen en met kinderen. Of we willen doorgeven dat chewing gum niet op de mat hoort. We geven het door maar krijgen te horen dat de Nederlandse kinderen dat niet gedaan hebben. Het is een vooroordeel, zeggen de jongens. We rijden verder. De chauffeur zegt dat het geen vooroordeel is maar een feit.
We zien legervoertuigen met een Nederlands kenteken. Die gaan vast naar de Lünenburgerheide. Bomlitz ligt daar ook in de buurt. Er is mist, maar naarmate we dichter bij Bomlitz komen wordt het lichter en gaat de zon weer schijnen. Na vijf uur rijden komen we bij de Oberschule waar Tobias en Frau Schmidt (Birgit) ons hartelijk zwaaiend verwelkomen.
De bagage mag in de bus blijven. We gaan eerst warm eten in de kantine van de school. Rijst met erwtjes. Kip met een sausje. Het smaakt goed, al zijn er ook leerlingen die blijkbaar te veel gesnoept hebben en het eten laten staan. Daar moet wat van gezegd worden, maar er is weinig begrip voor.
Generaties botsen.
We gaan na het eten naar de grote sporthal. Even energie kwijtraken met trefbal. Zes groepen elk met drie nationaliteiten .Met kleine zachte ballen heel hard gooien tot iemand af is. Het is even wennen, maar de meesten doen goed mee. Daarna nog een rondje basketbal. Dan ben je samen een team en moet je elkaars naam roepen. Iedereen heeft een sticker op zijn kleding met de eigen naam erop. Om vier uur wordt er gestopt want dan zijn de gastouders bij de bus om de leerlingen mee te nemen. We maken van te voren even een praatje met elkaar . Jij bent zenuwachtig zeg ik, maar de gastouders ook. Bedenk dat je in een heel andere omgeving kunt komen dan je thuis gewend bent. Wees beleefd en doe zelf je best om goed contact te maken! Daarna worden de namen afgeroepen en zijn er steeds minder leerlingen bij de bus. Als iedereen weg is krijgen wij het avondprogramma te horen: naar de jeugdherberg en dan daarna naar het huis van Tobias voor een maaltijd, een gezellig samenzijn en overleg voor de komende dagen.
We worden allerhartelijkst ontvangen en het eten is buitengewoon lekker. We nemen de dagen door en horen dat Tobias erg hoopt dat de presentatieavond goed zal lukken. Er komen mensen van de krant en vertegenwoordiger svan bedrijven die geld gegeven hebben. We verzekeren hem dat het allemaal goed komt.